Jak plastik wpływa na zanieczyszczenie środowiska naturalnego?

Jak plastik wpływa na zanieczyszczenie środowiska naturalnego?

Czytając ten artykuł dowiesz się m.in. tego:

  • Czym jest zanieczyszczenie środowiska.

  • Jakie są jego przyczyny i skutki.

  • W jaki sposób jest ono powiązane ze zmianami klimatu.

  • Jaki wpływ na to ma działalność człowieka.

  • Dlaczego branża opakowań ma wpływ na stan środowiska naturalnego.

Czym jest zanieczyszczenie środowiska?

Zanieczyszczenie środowiska naturalnego to stan wynikający z wprowadzenia do wód, gleb, albo powietrza zbyt dużej ilości szkodliwych substancji, które przekraczają dozwolone stężenia i mogą mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie całego środowiska, stan klimatu, a także na życie i zdrowie ludzi oraz innych organizmów żywych [1].

Może ono pochodzić ze źródeł naturalnych, takich jak aktywność wulkanów, ale też sztucznych będących wynikiem działalności człowieka[1]. Wraz z rozwojem cywilizacji i wzrostem liczby ludności na Ziemi pojawia się coraz więcej sztucznych zanieczyszczeń.

W tym przypadku zanieczyszczenie środowiska jest następstwem ciągłej i systematycznej działalności człowieka, która polega na ogromnej emisji substancji degradujących środowisko. Dużym problemem w tym przypadku jest przede wszystkim nadmierna produkcja i zużycie plastiku oraz wszelkiego rodzaju tworzyw sztucznych, a także ich nieodpowiednia utylizacja.

Zanieczyszczenie środowiska a plastik i tworzywa sztuczne

Mamy coraz więcej plastiku

Jednym z największych zagrożeń dla środowiska jest rosnąca i masowa produkcja plastiku i tworzyw sztucznych.

Plastik jest już wszędzie nawet w najbardziej odległych miejscach na Ziemi. Jest w naszych domach, miastach, lasach, na plażach, a także w głębinach oceanu. Nie wiadomo dokładnie, jak długo będzie się rozkładać i czy w ogóle się to kiedyś stanie. Nie wiemy czy wyprodukowany plastik kiedykolwiek zniknie z powierzchni ziemi. Wiemy za to, że kiedy plastik przedostaje się do gleb, wód i powietrza, usunięcie go staje się praktycznie niemożliwe.

Zakłady przemysłowe do tej pory wyprodukowały ponad 8 miliardów ton plastiku[2]. Oznacza to, że na jedną osobę przypada ponad 1 tona tworzyw sztucznych! Niestety, globalnie tylko 9% zostało poddane recyklingowi, reszta stała się po prostu odpadami [3].

Zanieczyszczenie plastikiem

Produkcja tworzyw sztucznych a ochrona środowiska

Dopóki produkujemy kolejne produkty z tworzyw sztucznych, skuteczność działań na rzecz ochrony środowiska nie będzie zadowalająca. Będzie to generować kolejne, niepotrzebne zanieczyszczenia, które będą w coraz większym stopniu zatruwać otaczające nas gleby, wody i całe środowisko naturalne.

Według raportu "Tworzywa - Fakty" sporządzonego przez Plastics Europe oraz EPRO tylko w 2020 r. wyprodukowano aż 367 milionów ton plastiku. Dodatkowo zapotrzebowanie na tę substancję cały czas rośnie. W niektórych krajach jest ono nawet na poziomie kilkunastu milionów ton rocznie.

Informacje te są bardzo niepokojące. Jeszcze bardziej martwiące jest to, że ponad połowa tych wyprodukowanych zanieczyszczeń trafia na i tak już przepełnione wysypiska lub prosto do środowiska naturalnego.

Zanieczyszczenie plastikiem

Właśnie z tego powodu zanieczyszczenie plastikiem to globalny problem. Stanowi ono poważne wyzwanie dla środowiska, w szczególności dla ekosystemów morskich. Z badań wynika, że aż 8 milionów ton plastiku trafia rocznie do ekosystemów wód światowych [4]. Należy dodać jeszcze do tego dodatkowe 1,5 miliona ton mikroplastiku, który również jest przyczyną zwiększenia ogólnej masy plastiku, która zalega i zatruwa wody morskie [4].

Pacyficzna wyspa śmieci

Problem jest o wiele poważniejszy niż może się wydawać. Oceany dosłownie i w przenośni toną w śmieciach. Doskonale obrazuje to wyspa śmieci znajdująca się na oceanie Spokojnym między Hawajami a Kalifornią. Tworzy ją blisko 87 000 ton plastiku i jest obecnie około 3 razy większa niż Francja [4].

Sytuacja cały czas się pogarsza. Plastik stanowi zagrożenie dla morskich zwierząt. Często mylą one go z pożywieniem, ryby zjadają najmniejsze cząsteczki plastiku uznając go za plankton. Zwierzęta mogą się też bardzo łatwo zaplątać w torebki plastikowe albo porzucone sieci rybackie. Pozbawione w ten sposób możliwości ucieczki i dostępu do tlenu mogą po prostu zginąć.

fot. yt/Storyful News
fot. yt/Storyful News

Pacyficzna plama to tylko wierzchołek góry lodowej. Jest to ta część plastiku, którą możemy dostrzec. W rzeczywistości jest go w oceanach o wiele więcej. Tylko 1% plastikowych odpadów znajdujących się w wodzie pozostaje na jej powierzchni. Cała reszta ginie pod jej powierzchnią lub trafia na dno zbiorników, gdzie po prostu pozostają niewidoczne[5]. W 2014 r. oszacowano, że w oceanach dryfuje 233 400 ton plastikowych przedmiotów o dużych rozmiarach, a także 35 540 ton mikroplastiku [5].

Mikroplastik - jedna z najbardziej szkodliwych substancji

Zanieczyszczenie środowiska naturalnego nie jest spowodowane tylko plastikiem w postaci dużych, widocznych obiektów, takich jak butelki, siatki czy różne rodzaje opakowań zalegających na powierzchni ziemi czy w naturalnych zbiornikach wodnych. Należy wiedzieć, że rodzaje substancji szkodliwych są bardzo liczne. Coraz więcej mówi się o mikroplastiku i jego negatywnym wpływie na świat przyrody.

Mikroplastik to maleńkie, często nie możliwe do dostrzeżenia gołym okiem cząsteczki tworzyw sztucznych. Ich wymiary nie przekraczają 5 mm [5]. Najmniejsze z nich nieprzekraczające 1 µm, są określane mianem – nanoplastiku. Są to substancje, które należy postrzegać jako jedne z najbardziej niebezpiecznych zanieczyszczeń środowiska.

Skąd się bierze mikroplastik i nanoplastik?

Mikroplastiki mogą powstawać przypadkowo poprzez degradację większych plastikowych odpadów codziennego użytku albo w wyniku mechanicznego zużywania się materiałów np. ścieranie opon samochodowych. Zanieczyszczenia tego typu mogą jednak powstawać też celowo. Są one produkowane i dodawane do różnych produktów na potrzeby wielu branż przemysłowych np. kosmetycznych albo produkujących środki czyszczące. Taki mikroplastik występuję wtedy najczęściej w formie bardzo drobnych cząstek o właściwościach ścierających lub w przemyśle tekstylnym jako mikrowłókna.

Substancje takie jak Mikroplastik i nanoplastik występują w środowisku naturalnym tak naprawdę wszędzie i są uznawane za główne źródła jego zanieczyszczenia. Zanieczyszcza on całe środowisko. Są już stałą częścią światowych wód, gleb, a nawet powietrza.

Dlaczego recykling nie działa?

Recykling nie działa

Recykling jest jedną z metod, która ma się przyczynić do ochrony środowiska i rozwoju koncepcji gospodarki cyrkularnej. Jednak w Polsce, tylko 40% opakowań zostaje poddanych recyklingowi[6]. Część opakowań nie nadaje się do recyklingu, mimo rozwoju nowych technologii w tym zakresie. Globalnie tylko 9% plastiku zostało mu poddane [3].

Recykling a ciągły wzrost produkcji plastiku

Zanieczyszczenie środowiska będzie postępowało, jeśli dalej będzie zwiększała się globalna produkcja plastiku. Na podstawie danych z wymienianego już wcześniej raportu "Tworzywa - fakty 2021" możemy łatwo stwierdzić, że mimo że zwiększa się ilość plastiku poddawanego recyklingowi, to dalej zwiększa się jego produkcja, co zamiast zmniejszać ilość zanieczyszczeń, powoduje dalszą degradację środowiska.

Plastic Pollution

To co najbardziej hamuje i utrudnia recykling to po pierwsze stosunkowo wysoka cena ponownie przetworzonych produktów, a po drugie ich gorsza jakość (w porównaniu do produktów pierwotnych). Oprócz tego przetwórnie zajmujące się odzyskiwaniem tworzyw sztucznych potrzebują do tego dużych ilości materiałów pochodzących z recyklingu, które zostały wyprodukowane w ściśle określony sposób. Problemem jest więc też to, że istnieje bardzo dużo rodzajów plastiku, a niektóre z nich nie nadają się do ponownego wykorzystania [7].

Recykling jest w rzeczywistości jedynie pozbyciem się problemu odpowiedzialności zakładów przemysłowych za ciągłą produkcję tworzyw sztucznych. To przeniesienie odpowiedzialności za ochronę środowiska na konsumentów, dystrybutorów i ostatecznie na osoby przetwarzające te substancje.

Muszą oni zużyć bardzo wiele energii aby zgromadzić i przerobić zużyty plastik na materiał zdatny do ponownego użytku. Problem w tym, że wytwarza się z niego kolejne szkodliwe środowiskowo produkty, które w żadnym stopniu nie przyczynią się do procesu ochrony środowiska.

Skutki zanieczyszczenia środowiska naturalnego plastikiem

Plastik a zmiana klimatu

Podczas całego cyklu życia plastikowych produktów emitowanych jest do atmosfery wiele szkodliwych gazów cieplarnianych. Tym samym plastik w ogromnym stopniu wpływa na ocieplenie klimatu. Ponad 90% plastiku produkowane jest z paliw kopalnych. W 2015 r. jego produkcja była przyczyną 3,8% globalnej emisji dwutlenku węgla[8]. Emisja ta jest dwa razy większa niż ta spowodowana przez transport powietrzny. Jeśli produkcja i konsumpcja plastiku będzie rosła w obecnym tempie, będzie mogła stanowić aż 20% całkowitego zużycia ropy i aż 15% emisji dwutlenku węgla do 2050 r. [8].

Plastik i jego skutki dla życia i zdrowia

Wszechobecność plastiku zatruwa środowisko, które ma wpływ na życie i zdrowie ludzi i innych organizmów żyjących na Ziemi. Wskazuje na to coraz więcej badań[9]. Przyczyną tego problemu nie jest jedynie sam plastik, ale również różne dodatki, które się w nim znajdują: plastyfikatory, wypełniacze, barwniki, stabilizatory i wiele innych środków chemicznych, które są stosowane aby nadać plastikowi pożądane właściwości.

W ostatnim czasie coraz częściej pojawiają się informacje o obecności w pożywieniu i wodzie pitnej mikroplastiku. Substancja ta bioakumuluje się we wszystkich organizmach zarówno zamieszkujących środowisko wodne jak i lądowe. Codziennie do organizmu człowieka dostają się ciężkie do określenia ilości tej substancji w różnych formach. Dokładne skutki występowania mikroplastiku w organizmach żywych nie są jeszcze znane. Jednak można założyć, że niesie on ze sobą negatywny wpływ na ich zdrowie i życie.

Plastik a zanieczyszczenie powietrza

Zanieczyszczenie powietrza przez odpady plastikowe powstaje głównie przy ich spalaniu. Globalnie aż 25% plastiku pozostaje spalane[8]. Problemem jest nieodpowiednia utylizacja plastikowych odpadów.

Wiele ludzi nie zdaję sobie sprawy ze szkodliwości nieodpowiedniej utylizacji produktów z tworzyw sztucznych. Przez to bardzo często pozbywają się ich na własną rękę poprzez ich spalanie np. w domowych kominkach lub na wolnym powietrzu. Skutkiem takiego spalania są liczne szkodliwe substancje, które trafiają bezpośrednio do atmosfery, a z atmosfery prosto do naszych płuc. Jest to przede wszystkim źródło związków takich jak: dwutlenek siarki, tlenki węgla i azotu. Zanieczyszczenia te są bardzo niebezpieczne. Mają bardzo szkodliwy wpływ na zdrowie przez swoje silne właściwości rakotwórcze. Ponadto w wyniku niecałkowitego spalania odpadów w niskich temperaturach powstaje duża ilość drobnych pyłów, które są niezmiernie szkodliwe dla układu oddechowego człowieka

Zanieczyszczenie środowiska a branża opakowań

Niestety jednym z największych trucicieli środowiska jest branża opakowań. Pakujemy dzisiaj wszystko. Nawet najmniejsza rzecz kupiona w sklepie wkładana jest do plastikowych pudełek, torebek albo folii. Trudno się temu dziwić. Plastik jest tani i wytrzymały, łatwo z niego stworzyć przedmioty o dowolnym kształcie. W zależności od dodatków może przyjmować różne pożądane cechy, dzięki czemu ma wiele zastosowań. Tworzywa sztuczne okazały się tak przydatne, że stały się nieodłączną częścią gospodarki. Sto lat temu plastiku w naszym życiu nie było, dzisiaj jest go aż 8 miliardów ton z czego główną przyczyną tego stanu rzeczy jest właśnie produkcja jednorazowych opakowań.

Branża opakowań plastikowych

Zakładów produkujących plastikowe opakowania jednorazowe jest bardzo dużo. Korzysta z nich wiele zakładów przemysłowych. Generują one m. in.: ponad 3 razy więcej zanieczyszczeń tworzywami sztucznymi niż sektor tekstyliów; ogromne ilości różnych rodzajów opakowań, które niestety nie nadają się do recyklingu i stale powiększają ilość niepotrzebnych zanieczyszczeń środowiska; modę na jednorazowość, która tylko w teorii ma ułatwiać życie człowieka [8].

Czy można pakować ekologicznie?

Tak! Jest to możliwe. Prowadzenie zakładów i przedsiębiorstw powinno się dzisiaj łączyć odpowiedzialnością za ochronę środowiska. Sytuację tę ułatwia nam rozwój technologii, która już dzisiaj pozwala wytwarzać tzw. biotworzywa, które z powodzeniem mogą zastąpić zwykły plastik nie będąc przy okazji przyczyną zanieczyszczenia środowiska.

Biotworzywa to materiały organiczne. Składniki z których są wytwarzane mają pochodzenie naturalne. Wykonane są najczęściej z roślin takich jak skrobia ziemniaczana, trzcina cukrowa lub celuloza z drzew oraz ze słomy.

Materiały, z których zostały wykonane i sposób ich przetworzenia pozwala na to, aby ulegały one całkowitej biodegradacji lub procesowi kompostowania razem z końcem ich okresu użytkowania. Można powiedzieć, że w odpowiednich warunkach opakowanie z takiego materiału po prostu ZNIKA!

Opakowania mogą znikać!

W ZNIKA zdajemy sobie sprawę z rosnącego problemu zanieczyszczenia środowiska tworzywami sztucznymi. Naszą misją jest zastąpienie zwykłych plastikowych opakowań jednorazowego użytku alternatywnymi opakowaniami z biotworzyw.

Wszystkie produkty z naszej oferty są wyprodukowane z materiałów pochodzenia roślinnego. Są w 100% biodegradowalne i ulegają procesowi kompostowania.

Oczywiście najlepszym wyjściem byłoby nie pakować wcale. Jednak opakowania ZNIKA mają mniejszy wpływ na środowisko niż ich typowe plastikowe odpowiedniki, więc są lepszym wyborem.


Zobacz nasze rozwiązania!

Źródła:

  1. Encyklopedia PWN, zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/zanieczyszczenie-srodowiska-przyrodniczego;4000237.html.

  2. OurWorldinData - Plastic Pollutions.

  3. OurWorldinData - Global Plastic Waste Disposal.

  4. Serwis monitorowania środowiska morskiego Copernicus,https://marine.copernicus.eu/pl/uslugi/zanieczyszczenie-plastikiem.

  5. Od plastiku do zanieczyszczenia obszarów morskich, https://marine.copernicus.eu/pl/us%C5%82ugi/zanieczyszczenie-plastikiem/od-plastiku-do-zanieczyszczenia-obszarow-morskich.

  6. Deloitte, Sektor opakowań to branża, która w pierwszej kolejności będzie musiała znaleźć sposób na skuteczny recykling odpadów z plastiku, https://www2.deloitte.com/pl/pl/pages/press-releases/articles/sektor-pakowan-skuteczny-recykling-produktow-z-plastiku.html.

  7. Parlament Europejski, Odpady z tworzyw sztucznych i recykling w UE: fakty i liczby, https://www.europarl.europa.eu/news/pl/headlines/society/20181212STO21610/odpady-z-tworzyw-sztucznych-i-recykling-w-ue-fakty-i-liczby

  8. Zheng, J., Suh, S. Strategies to reduce the global carbon footprint of plastics. Nat. Clim. Chang. 9, 374–378 (2019). https://doi.org/10.1038/s41558-019-0459-z

  9. Science Direct, Plasticenta: First evidence of microplastics in human placenta.

  10. Plastics Europe, EPRO, Tworzywa – Fakty 2021 https://plasticseurope.org/pl/wp-content/uploads/sites/7/2022/01/tworzywa-fakty2021.pdf